Badacze z Uniwersytetu Chicagowskiego sugerują powiązanie między zanieczyszczeniem powietrza a zaburzeniami psychicznymi28.08.2019

Naukowcy twierdzą, że zidentyfikowali połączenie pomiędzy byciem narażonym na zanieczyszczenie środowiska – w szczególności zatrute powietrze – i zwiększeniem występowania problemów psychicznych i psychiatrycznych w populacji. 

Opublikowane w magazynie „PLOS Biology” międzynarodowe badania przeprowadzono na Amerykanach i Duńczykach. Naukowcy przeanalizowali dwie bazy danych. Pierwsza z nich uwzględniała roszczenia z tytułu ubezpieczenia zdrowotnego amerykańskich obywateli. Obejmowała 11 lat (przedział 2003–2013) i ponad 151 milionów osób. Drugi zestaw danych objął wszystkie 1,4 miliona osób urodzonych w Danii w latach 1979-2002, które żyły i mieszkały w kraju do 10 roku życia. 

Poziomy zanieczyszczenia powietrza na określonych obszarach zostały zmierzone przy użyciu standardów jakości powietrza ustalonych odpowiednio przez oba kraje. W USA zastosowano np. pomiary jakości powietrza EPA. Jeśli chodzi o oszacowanie narażenia każdej osoby na zanieczyszczenie powietrza, badaczom łatwiej było śledzić Duńczyków. Wszysto dzięki dostępności numerów dowodów osobistych obywateli tego kraju. W przypadku Amerykanów narażenie na zanieczyszczenie szacowano na podstawie danych całych hrabstw. 

Z badań wynika, że zanieczyszczenie powietrza jest powiązane ze wzrastającą liczbą przypadków depresji i choroby dwubiegunowej. Według naukowców szczególnie widoczne było to w Danii, gdzie z powodu narażenia na złą jakość powietrza w ciągu pierwszych 10 lat życia, występuje dwukrotny wzrost prawdopodobieństwa wystąpienia schizofrenii lub zaburzeń osobowości. Uważa się bowiem, że małe cząstki stałe (drobny pył znajdujący się w zanieczyszczonym powietrzu) ​​trafiają do mózgu po wdychaniu przez nos i płuca. W licznych wcześniejszych badaniach zwierzęta narażone na zanieczyszczone powietrze wykazywały zaburzenia poznawcze i objawy depresyjne.

– Nasze badanie uwzględniające USA i Danię pokazuje, że życie w zanieczyszczonych rejonach, szczególnie w początkowym okresie swojego życia, może skutkować zaburzeniami. Środowisko fizyczne – w szczególności jakość powietrza – wymaga dalszych badań. Chodzi o to, aby lepiej zrozumieć, w jaki sposób nasze otoczenie przyczynia się do zaburzeń neurologicznych i psychiatrycznych – powiedział w oświadczeniu prasowym dot. raportu kierujący badaniami biolog obliczeniowy, Atif Khan.

Przy okazji badacze zaznaczyli, że samo zanieczyszczenie środowiska nie może doprowadzić do rozwoju np. schizofrenii. Większość chorób psychicznych rozwija się bowiem w wyniku złożonej kombinacji genetycznych predyspozycji i wyjątkowych wydarzeń lub doświadczeń życiowych. Jednak w świecie nauki od dawna twierdzi się, że czynniki i warunki środowiskowe odgrywają rolę w nasilaniu się, czasie pojawienia i postępowaniu zaburzeń psychicznych. 

Nie wszystkich przekonały badania opublikowane w czasopiśmie „PLOS Biology”. Analiza spotkała się z krytyką środowiska naukowego. W wyniku otrzymanych negatywnych opinii ten sam naukowy periodyk opublikował nawet artykuł towarzyszący, napisany przez prof. Johna Ioannidisa z Uniwersytetu Stanforda.

– Przyczynowy związek zanieczyszczenia powietrza z chorobami psychicznymi jest intrygującą możliwością. Pomimo analiz obejmujących duże zbiory danych, dostępne dowody mają poważne niedociągnięcia, a występująca stronniczość może unieważnić zaobserwowane powiązania – napisał Ioannidis, podkreślając, że jest jeszcze za wcześnie, aby konstruować tak daleko idące jak w badaniach wnioski i sugerując konieczność wykonania dalszych analiz. 

W odpowiedzi autorzy tłumaczą, że zaobserwowany przez nich związek między zanieczyszczeniem powietrza a zaburzeniami psychicznymi niekoniecznie oznacza związek przyczynowy. Planują przeprowadzić dalsze badania w tym temacie, aby ustalić, czy wpływ zanieczyszczenia powietrza na mózg jest podobny do innych zewnętrznych czynników powodujących stres.