Zbrodniarz wojenny czy ofiara pomyłki? Nowy dokumentalny miniserial Netfliksa29.10.2019

The Devil Next Door opowiada o sprawie aresztowanego pod koniec lat 70. Johna Demjanjuka – pochodzącego z Ukrainy amerykańskiego pracownika zakładu samochodowego. Został on oskarżony, a następnie skazany za nazistowskie zbrodnie dokonywane w czasie wojny w obozie zagłady w Treblince.

Dokumentalny serial Netfliksa skupia się na procesie, który rozpoczął się w latach 80. Wtedy to właśnie „staruszek z Cleveland”, jak ochrzciły go media, stracił amerykańskie obywatelstwo i został poddany ekstradycji do Izraela. Zarzucono mu, że jego prawdziwa tożsamość to Iwan Demaniuk – ukraiński żołnierz Armii Czerwonej, który w czasie II wojny światowej został wzięty do niewoli hitlerowskiej, a następnie zgłosił się jako chętny do pracy w obozach zagłady. Demaniuk był strażnikiem w obozach w Trawnikach, Sobiborze, Flossenbürgu i Treblince, gdzie obsługiwał komory gazowe. Ze względu na szczególne okrucieństwo, jakie wykazywał w stosunku do więźniów, zyskał przydomek „Iwan Groźny”. 

W 1988 r. w wyniku trwającego przez 18 miesięcy, wypełnionego wstrząsającymi relacjami świadków i transmitowanego w izraelskich mediach procesu, John Demjanjuk został skazany na śmierć za zbrodnie wojenne. W 1993 r. nieoczekiwanie został jednak przez Sąd Najwyższy Izraela oczyszczony z zarzutów w procesie rewizyjnym. Uznano, że mężczyzna nie jest w rzeczywistości Iwanem Demaniukiem, który był poszukiwany. W 2004 r. Demjanjuk ponownie jednak utracił obywatelstwo USA, a cztery lata później niemiecki Główny Urząd Ścigania Zbrodni Narodowosocjalistycznych wystąpił o jego ekstradycję na podstawie nowo odnalezionych dokumentów. W 2009 r. został oskarżony przez sąd w Monachium o współudział w 27900 morderstwach. Kiedy dwa lata później skazany usłyszał wyrok, miał 90 lat. Aż do swojej śmierci, która nastąpiła kilka miesięcy później, utrzymywał, że jest niewinny.

The Devil Next Door nie tylko opowiada o postępowaniu sądowym wobec oskarżonego, ale wyciąga także na wierzch niekonsekwencję organów sprawiedliwości oraz sekrety z życia Johna Demjanjuka. Próbuje jednak przede wszystkim opowiedzieć na pytanie, czy „wyznający wartości rodzinne, żyjący według amerykańskiego snu i będący przykładnym obywatelem mężczyzna” naprawdę był zimnokrwistym katem, czy raczej ofiarą pomyłki. 

5-odcinkowy serial wyprodukował i wyreżyserował Daniel Sivan, nominowany w zeszłym roku na Festiwalu Filmowym Sundance za Pamiętniki z Oslo (2018). Produkcję będzie można oglądać od 4 listopada na Netfliksie.