Szachistka i arcymistrzyni świata pozywa Netfliksa za „Gambit królowej”17.09.2021

Nona Gaprindaszwili inspirowała od lat 60. pokolenia gruzińskich szachistek, biorąc udział w zdominowanych przez mężczyzn turniejach.

Gambit królowej to historia superinteligentnej dziewczyny, która spędziła dzieciństwo w sierocińcu, a po latach grania w szachy z gburowatym woźnym (a także rozgrywania partii we własnych myślach), zaczęła mierzyć się na turniejach z najlepszymi międzynarodowymi rywalami.

Serial w zeszłym roku bił na Netfliksie rekordy popularności. Stał się najpopularniejszą serią fabularną w całej historii giganta – obejrzano go w ponad 62 milionach domach. Musiała go także zobaczyć pochodząca z Gruzji Nona Gaprindaszwili, czyli prawdziwa arcymistrzyni. W 1978 roku Międzynarodowa Federacja Szachowa FIDE przyznała jej bowiem ten tytuł jako pierwszej kobiecie na świecie.

Gaprindaszwili zażądała właśnie od Netfliksa pięciu milionów dolarów za słowa, które padły w ostatnim odcinku serialu. Jej osiągnięcia zostały bowiem zanegowane:

 – Tak naprawdę jedyną niezwykłą w niej rzeczą jest jej płeć, choć nawet i to nie jest wyjątkowe w Rosji – takie słowa wypowiedział o fikcyjnej Harmon w ostatnim odcinku serialu aktor grający komentatora podczas pojedynku szachowego. – Jest też Nona Gaprindashvili, ale to mistrzyni świata kobiet. Nigdy nie mierzyła się z mężczyznami – brzmiała kolejna kwestia komentatora wypowiadana w Gambicie...

W pozwie prawnicy przypomnieli jednak, że w rzeczywistości było zupełnie inaczej:

– Gaprindashvili jest pionierką kobiecych szachów i uwielbianą bohaterką w Gruzji. W ciągu swojej niezwykłej kariery wygrała wiele turniejów, pokonała jednych z najlepszych męskich graczy na świecie oraz stała się pierwszą kobietą w historii, która osiągnęła status międzynarodowej arcymistrzyni szachowej pośród mężczyzn – można przeczytać w udostępnionym przez „Deadline” dokumencie.

Do roku 1968, w którym toczy się akcja ostatniego odcinka Gambitu…, Gaprindashvili walczyła z co najmniej 59 męskimi graczami. Wśród nich byli m.in.: serbscy arcymistrzowie, jak Dragolyub Velimirovich, Svetozar Gligoric, czy nazywany „Księciem szachów” Paul Keres, a także Bojan Kurajica, Boris Spassky, Viswanathan Anand i Mikhail Tal. 

– W sposób bezczelny, ale i celowy, Netflix podważył osiągnięcia Gaprindashvili, aby do akcji serialu dodać dramatyzmu; sprawić wrażenie, że Harmon zrobiła to, czego nie zrobiła żadna inna kobieta, w tym Gaprindashvili – konkludują prawnicy.

Sama Gaprindashvili w rozmowie z „The New York Times” przyznała, że Netflix chciał nakręcić opowieść o fikcyjnej dziewczynie, która przecierała szlaki dla innych kobiet. Ironia polega na tym, że taka szachistka rzeczywiście istniała.

Historie Gaprindashvili i innych szachistek z Gruzji są w stanie z łatwością przyćmić losy bohaterki Gambitu królowej. Opowiada o tym dokument Chwała królowej (2021), który można oglądać online do 3 października w ramach 18. Festiwalu Filmowego Millenium Docs Against Gravity. Zwiastun filmu można obejrzeć poniżej: